Türkiye İnternetinin ve İnternet  Kurulunun Kısa  Tarihi

05.07.2001

Derleyen Mustafa Akgül

 

Bu  derleme İnternet kurulunun  5 Temmuz  2001  toplantısına katılan eski ve yeni üyelere, basın mensuplarına ve ilgili  diğer kişi ve kurumlara bugüne kadar yürütülen çalışmaları özetlemek ve bundan sonra  yürütülecek çalışmalara  alt yapı oluşturması amacıyla  hazırlanmıştır.

 

 

Türkiye  Uzak Alan Ağları ile  1986’da  tanıştı:

 

·        Ege-İtalya  hattı ile  Earn/Bitnet’e bağlandı.

 

·        TÜVAKA – Türkiye Üniversite  Ve Araştırma Kurumlrı Ağı 1996’da kapandığında  30  üyesi  vardı. Tüvaka  1989’da tıkanmaya  başladı ve  İnternet tartışmalarıda o zaman başladı. DTÜ-TÜBİTAK’tan bir ekip, bir DPT projesi olan  TR-NET projesini 1991’de başlattı. 12 nisan 1993’de Ankara-Washington 64K’lık bağlantısı  ile Türkiye  İnternet’le tanıştı. TÜVAKA’nın desteği ile ODTÜ-TÜBİTAK-Bilkent-İTÜ-Yıldız  arasında  TCP/IP çalışmaları başlamıştı. Bunlar hızlıca İnternete  bağlandı. 1993 yılı esas  olarak  Üniversitelerin  İnterneti öğrenmesi ile geçti. Bilişim’93 te tanıtıcı  bir oturum yapıldı.

 

·        1994 yılı  kamu ve Üniversitelerde  büyüme/tanışma yılı olacaktı; 1994 krizi ile  ciddi bir darbe geldi. Halka  yönelik tanıtıcı  toplantılar başladı. Dialup ve X.25 üzerinden TR-NET’e bağlantılar başladı. Aynı yıl, TR-NET ekibi  TT’ye bir pilot proje olan İnterneti büyütme,  tüm ülkeye  yaymaya  yönelik ortaklık ve bir işletme modeli  önerdi, görüşmeler başladı.  1995’de  bu görüşmeler, TÜBİTAK’ın  bir farklı modeli  seçmesi nedeniyle koptu;

 

·        TT  İnternet için kendisi yatırım yapmak istedi, devletten yatırım izni alamadı. Bildiği  tek  yöntem olan, gelir paylaşımlı modelle 95 yazında  ihaleye  çıktı. Bu arada  Türkiye’de İnternetle  ilgili  tüm kesimleri  bir masa  etrafında  toplayıp  sorunlara çözüm aramak için “Türkiye’de  İnternet Konferansı” nın kasımda  Bilkent’te yapılmasına karar verildi. 1994 Bilişiminde, bir çalışma grubunda  İnternet konusunda model arananan bir çalışma grubu yapıldı. 1995’te  ISS’ler  ortaya  çıkmaya  başlamıştı; hatta  TR-NET ile  sözleşme yapıp abona kaydeden, elektronik gazete  çıkartan İSS’ler ve  ticari webler ortaya  çıkmaya başlamıştı. Kasım 95de Konferanstan bir gün önce,  TT’nin yaptığı TURNET  ihalesi sonuçlandı: Sprint-Satko-ODTÜ Konsersiyomu gelirin %70.2’sini  TT bırakmak kaydıyla  TURNET’I kurma ve işletme hakkını aldı . Konferans  sırasında ,  TT  uyumlu ve işbirlikçi bir tavır sergiledi ve  TURNET’in ocak başında hayta geçeceği ilan edildi. Bu kadar  yüksek oranda gelir paylaşımı ile TURNET’in yürümiyeceği ifade edildi, TT uyarılmaya  çalışıldı.  TURNET ancak  sonbahar’da  hayata  geçirildi: 2 mebabit’I bulmayan bir omurga, 512K’lık bir  yurtdışı bağlantı.  Aralık 96’da  II. Türkiye’de İnternet  Konferansı sırasında ISS’ler yeni bağlanıyordu.

 

·        TURNET ölü doğmuştu. Turnet’in geçikmesi ve gözüken yüksek  fiyatlar protesto seslerinin yükselmesine sebeb oldu. Türkiye  İnternetinin ilk protesto kampanyası 12 nisan 1996’da yapıldı (http://web.inet-tr.org.tr/Kamp/yıl3/) ve temmuzda “Sanal miting” yapıldı (http://web.inet-tr.org.tr/Kamp/sanal/).   TT yönetimi önce 700’lü hatlarla  ucuz  telefon sözü verdi. Sonra bunu aylık  10$’lık 800’lü hatlara çevirdi. Hiç bir mühendislik hesabı yapılmadan verien bur kararı ancak 2000  yılında bölgesele  geçerek geri alabildi. TT İnternete  çok yabancıydı, işletme tecrübesi  yoktu, esnekliği yoktu. TURNET  sözleşmesi operasyonel bir bakış açısıyla yazılmamıştı. Sonuçta,  ölü doğan Turnet tıkandı. 1997 yazı TT’nin ad-hoc  çözüm önerilerini tartışmakla ve isyancıları oynamkla  geçti.  Ulusal ağ, ortak işletim, Ulusal ağı işletecek  vakıf/şirket önerilerinin ortaya  çıktığı bir dönem oldu. TRT’de yapılan bir panel  sonrasında  İSS’lerle yapılan bir sohbette,  İnternetle ilgili her kesin  katıldığı ve  sorunlara  çözüm bulacak bir Üst kurul fikri ortaya  çıktı. Fikir somut olarak İSS’lerden geldi. Daha  sonra TBD  İnternet çalışma Grubu ve  TRUUG  olarak, Akgül-Cağlayan-Özgit öncülüğünde  Bogazici Üniversitesinde   bir toplantı yapıldı. Bu toplantıda

i)                    İnternet Üst Kurulunun somut bir taslagı oluştu,

ii)                    ii) TİSSAD’ın kurulma kararı çıktı.

 

İnternet Üst Kurulunun Oluşumu ve Çalışmaları

·        Kurul  fikrini DPT’ye yoksa  Ulaştırma bakanlığına mı götürülmesi tartışıldı. 1997 yazı  55. hükümet kuruldu. BTYK agustosta  toplandı. Başbakanlıkta, “Al Gore” modeli yeniden yapılanma modelleri uçuyordu. BTYK,  Elektronik Ticaret  Koordinasyon  Kurulu (ETKK) Kuruldu. Ulaştırma Bakanı Necdet Menzir idi, ve İnternetden  çok etkilenmişti.  O yaz,  İnet-tr’97  hazırlık toplantılarında, Ulaştırma Müşteşar yardımcısı  Tahir Dengiz’den,  İnternet için elinizi  taşın altına koyun çağrısı  geldi. İnternet Kurulu için ev sahibi ortaya  çıkmıştı. Bakanlıkla temasa geçildi. 17 Aralık 1997de İnet-tr’97  sırasında Bakan,  İnternet Üst kurulunun  oluşacagını açıkladı.

 

·        Kurul  ilk toplantısını  ocak  1998’de yaptı. Turnet’in problemler yüzünden  tıkandığı, TT’nin gene hiç bir istişareye gerek  duymadan  TTNet’i ilan ettiği bir noktada  çalışmaya  başladı.  Kurul, bakanlığa ve bu yolla  Türkiye’ye  danışman kapasitede hizmet etmeye,  soruları tespit ve cözüm üretmeye çalıştı. İlgili partilerin  bir masa  etrafında  oturup konuşmaları bile  önemli bir başarı idi. Özel sektör, üniversiteler, mesleki ve  sivil toplum örgütlerinin bir masa etrafında kamu kesimi ile birlikte  oturması, sorunlara  çözüm araması  Türkiye için bir ilkti.

 

·        Kurul  ilk  toplandığında ortalıktaki “yangın var” çagrılarına  kulak verdi ve  bir altyapı  Çalışma grubu  kurdu. Grub  teknik olarak altyapıyı  değerlendirmeyi ve ilgili partilerin görüşlerini  toplayıp yayınladı. Bu sırada  TT’nin Ttnetine de bakmaya  çalıştı. 2 sürümü yapılan rapor,  sorunların tespiti ve  çözüm önerilerin toplanması ve ilgili bazı  konuların derli  toplu olarak sunulmasıyla yetindi.

 

·        Kurulun hemen gerçekleştirdiği en önemli olay İnternet Haftası oldu. TÜBİSAD temsilcisi Ümit Atalay bir  “İnternet Günü” önerdi.  ABD’deki Net Day örnek alaınarak  bunu  daha uzun bir süreye yamak, okulları ve halk kütüphanelerini hafta  kapsamında  İnternet bağlamak  amaçlarıyla  bir haftaya yaymak fikri ortaya  çıktı. Ama, uygulayan ekib, bunu  2 haftaya  yaydı ve etkinlikleri tüm ülkeye yaymaya  çalıştı. 4 yıldır  İnternet haftası 2 hafta  olarak  kutlanıyor. 98 yılındaki hafta zamanın  Çumhurbaşkanı açılış  törenine katıldı, “İnternete sahip çıktı!”. Bilgisayarın  bir sarf malzemesi  olduğu ifade edildi ve  KDV oranının  sıfırlanması konuşulmaya başlandı.

 

·        İnternet haftalarını gittikçe  tüm ülkeye dağılan,  İnternet kültürünü   geniş kitelere yaymaya  çalıştığımız ,  ulusal boyutta  politikalardan, ev hanımlarına, çocuklara,  engellilere , kısaca  toplumun tüm kesimlerine yönelik,  İnternetin tüm boyutlarının konuşulduğu, tartışıldığı, yaşandığı etkinliklerin yapıldığı bir İnternet  şenliği olarak  görüyoruz. Tüm çabalarımza  rağmen  çok az sayıda  okulu İnternet bağlıyabildik, 1 halk kütüphanesini ancak  İnternete bağlı tutabildik ama  o bağlantı da kopmak üzere. Bu değgerlendirme, sadece  internet   kurulunun çabaları açısından değil,  ülkedeki olulların intenretleşmesi açısından da geçerli.

 

·        Kurul,  TT ve İSs’lerin  sürekli bir arada  olduğu tek ortam.  TT’den şikayetlerin dile getirildiği, Kurulun yeryer hakemlik yapmaya  çalıştığı bir ortam. Meselelerin enine boyuna tartışıldığı bir platform özelliğinmi hep korudu. Turnet’in ve  Ttnet’in işletim, plamlama  sorunları  sürekli  gündemimizdeydi. Her toplantıda  Ttnet konuşuldu.  Çünkü Ttnet hemen hep  sorunluydu. 98 sonunda  çalışmaya başlıyacağı  ilan edilen TTNet, ancak 2000 yılı içinde Kabul   edilebilen bir noktaya  geldi, hala da sorunlar zaman zaman nüksediyor.

 

·        Zamanımızın bir kısmı  TURNET’in sorunları ve cenazesinin kaldırılma sürecine gitti. Hem normal kurul  toplantılarında, hemde  daha  küçük  grup toplantıları ile bu süreci hızlandırmaya, ve sancısız  yaşanması için elimizden geleni yaptık. TT yönetimi değişince, tekrar sıfırdan başladık.

 

·        TT’bin işletim  sorunlarına köklü bir çözüm bulmak amacıyla,  işetim çalışma grubu oluşturduk.  Çeşitli  alternatifler üretildi.  TT yönetimlerince değişen gerekçelerle uygulamaya  konmadı. Bu çalışma yıllara yayıldı. Bir diyalog ortamı oluşturabilmek için epey gayret  harcadık; yer yer başarılı da olduk. Birbirmiiz anladık diye  düşündüğümüz de oldu. Ama,  sonuçta istenilen performansın çok uzagı bir noktaya  düştük. Bize verilen sözler, pek gerçekleşmedi.  Kablo, Uydu, adsl, R1, vs  konularında  uzun görüşmelerimiz oldu.

 

 

DNS Çalışma Grubu:

 

Türkiye’de alan adlarının (.tr domain names) işleyiş mekanizmalarının belirlenmesi, izlenmesi, alan adları konusunda oluşan uzlaşmazlıkların çözümü için ilke ve mekanizmaların oluşturulması amacıyla ‘DNS Çalışma Grubu’ İnternet Üst Kuruluna bağlı olarak yapılandırıldı.

 

Çalışma grubu 2 haftada bir toplanmaktadır. Alan adları konusundaki kurulları gözden geçirmekte ve daha  esnek hale getirmektedir.  .tr domain’i altında yeni alan adları tanımlanmaktadır. Alan adları konusunda kamuoyunun ve endüstrinin görüşlerini belirliyecek bir anket üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Alan adları konusunda uyuşmazlıkların çözümü için bir hakem mekanizması üzerinde  çalışmaktadır.

 

 

SPAM

 

İnternette gittikçe yaygınlaşan istem dışı alınan elektronik ileti olan SPAM’ın, bireylerin özgür iradesine müdahele  edici, bireysel ve ulusal kaynak israfına yol açıçı olması nedenleri ile İnternet Üst Kurulu SPAM’ın bir kamu suçu oluşturduğu konusunda deklerasyon yayınlıyarak, ilgili birimleri göreve çağırmıştır.

 

SPAM’ın oluşturduğu sakıncaların en aza indirgenmesi ce gelişmekte olan İNTERNET kültürüne bu konuda bir etik değer kazandırmak için yapılmakta olan ve yapılacak çalışmalara İntenret Üst Kurulu destekliyeçegini ilan etmiştir.

 

İnternet Vakfı

 

Türkiye  İnternet  Vakfı, Türkiye  İnternetinin sağlıklı sağlıklı bir şekilde büyümesine katkıda  bulunmayı amaçlıyan, kamu, özel  sektör, sivil  toplum örgütleri ve  üniversitelerin katılımı ile  oluşan bir gönüllü sivil toplum kuruluşu olarak hedeflenmiştir.

 

Vakıf, yukarıda sayılanların dışında, siyasi partileri, sendikaları, medyayı ve kardeş vakıflarıda üye yapmayı hedeflemektedir.

 

Vakıf, bir yandan bir ‘’think Thank’’ gibi araştırma, fikir ve plan üretmeyi, öte yandan İnternet Haftası gibi İnterneti yaygınlaştırmaya  yönelik etkinlikler yapmaya, çeşitli pilot projelere destek olmaya, kısaca Türkiye İnternetini büyütmeye yönelik tüm çabalara elinden geldiğince katkıda bulunmaya çalışacaktır.

 

Vakfın oluşturulmasındaki ana hedef olan kaynak yaratma çalışması mevcut ekonomik koşullar göz önüne alındığında sıkıntılı bir döneme girmiş bulunmaktadır, ekonomik koşulların gelişmesi ve iyileşmesine bağlı olarak gerekli adımlar atılacaktır.

 

 

Yeniden Yapılanma

 

Gelişen koşullara uygun olarak İnternet Kurulunun yeniden yapılanması gereği tespit edilmiş ve yapılan değerlendirmeler sonucunda kamu ve özel sektörden yeni üyeler eklenmiştir. Örneğin, İç İşleri Bakanlığı ile  İnternet cafe temsilcileri ve kullanıcı  temsilcileri kurula katılmıştır. Gereksinimlere  göre aynı esneklikle  yeni üye katılımına  devam edilecektir.

 

Yeni Dönem Çalışmları

 

İnternet Kurulu Türkiye İnterneti için tarihi bir  sorumluluk  üstlenmektedir. Kurulun her  üyesinden bu tarihi role  uygun aktif katkı, düzenli katılım ve çalışma beklenmektedir.

 

Tüm üyelerin bu konuda gereken hassasiyeti gösterip, ülkemizin hedeflediği bilgi toplumuna  dönüşüm projesinde üzerine  düşen tarihi görevi özverili bir şekilde, büyük bir çoşku ile yerine  getireceği inancını taşımaktayız.

 

Saygılarımızla,

 

İnternet Kurulu Adına

Doç. Dr. Mustafa Akgül